Voldoen aan echte sociale behoeften met respect voor ecologische beperkingen is alleen mogelijk door te breken met de productivistische en consumentistische logica van het kapitalisme, die ongelijkheden vergroot, het leven schaadt en ‘de enige twee bronnen van alle rijkdom ruïneert – de aarde en de arbeiders’ (Marx). Het doorbreken van die logica betekent vechten voor de volgende actielijnen. Ze vormen een samenhangend geheel, dat moet worden aangevuld en uitgesplitst naar nationale en regionale bijzonderheden. Natuurlijk zijn er in elk continent en in elk land specifieke maatregelen voor te stellen in een dergelijk overgangsperspectief.
4.1. Tegen rampen: publieke preventieplannen aangepast aan sociale behoeften, onder controle van de bevolking #
Sommige gevolgen van de klimaatramp zijn onomkeerbaar (zeespiegelstijging) of zullen lang aanhouden (hittegolven, droogte, uitzonderlijke neerslag, heviger tornado’s, enzovoort). Kapitalistische verzekeringsmaatschappijen beschermen de volksklassen niet of (in het beste geval) slecht. Geconfronteerd met die plagen praten de rijken alleen maar over ‘aanpassen’. ‘Aanpassen’ aan de opwarming dient voor hen (1) om de aandacht af te leiden van de structurele oorzaken, waarvoor hun systeem verantwoordelijk is; (2) om hun schadelijke praktijken, gericht op maximale winst, voort te zetten, zonder zich zorgen te maken over de lange termijn; (3) om nieuwe markten aan te bieden aan kapitalisten (infrastructuur, airconditioning, transport, CO2-compensatie, etcetera). Deze technocratische en autoritaire kapitalistische ‘aanpassing’ is in feite wat het Intergouvernementele Panel inzake Klimaatverandering (IPCC) ‘maladaptatie’ noemt.
Het vergroot ongelijkheid, discriminatie en bezitsontneming. Het vergroot ook de kwetsbaarheid voor stijgende temperaturen, met het risico dat de mogelijkheid tot aanpassing in de toekomst ernstig in gevaar komt, vooral in arme landen. Tegenover de kapitalistische ‘maladaptatie’ of ‘onaangepastheid’ stellen we de onmiddellijke vraag naar publieke preventieplannen die aangepast zijn aan de situatie van de volksklassen. Zij zijn de belangrijkste slachtoffers van extreme meteorologische verschijnselen, vooral in overheerste landen. Openbare preventieplannen moeten ontworpen worden op basis van hun behoeften en hun situatie, in samenspraak met wetenschappers. Ze moeten alle sectoren omvatten, in het bijzonder landbouw, bosbouw, huisvesting, waterbeheer, energie, industrie, arbeidswetgeving, gezondheid en onderwijs. Ze moeten het onderwerp zijn van breed democratisch overleg, met vetorecht voor de betrokken lokale gemeenschappen en werknemers.
4.2. Deel de rijkdom om zo gratis voor mensen en onze leefomgeving te zorgen #
Kwalitatief goede gezondheidszorg, goed onderwijs, goede zorg voor jonge kinderen, een waardig pensioen en een zorgsysteem dat afhankelijkheid respecteert, toegankelijke, permanente en comfortabele huisvesting, efficiënt openbaar vervoer, hernieuwbare energie, gezond voedsel, schoon water, toegang tot internet en een natuurlijke omgeving in goede staat: dat zijn de echte behoeften waaraan een beschaving, haar naam waardig, zou moeten voldoen voor alle mensen, ongeacht hun huidskleur, geslacht, etniciteit of geloof. Het is mogelijk om dat te bereiken en tegelijkertijd de wereldwijde druk op ons milieu aanzienlijk te verminderen. Waarom hebben we dat niet? Omdat de economie is afgestemd op het opwekken van consumptie, gecreëerd als een industrieel bijproduct door kapitalisten. Ze consumeren en investeren steeds meer voor de winst, eigenen zich alle grondstoffen toe en veranderen alles in handelswaar. Hun egoïstische logica zaait ongeluk en dood.
Er is een ommekeer van 180° nodig. Natuurlijke hulpbronnen en kennis vormen een gemeenschappelijk goed dat voorzichtig en collectief beheerd moet worden. De bevrediging van echte behoeften en de revitalisering van ecosystemen moeten democratisch gepland en ondersteund worden door de publieke sector, onder de actieve controle van de volksklassen en door de vrije, gratis toegang ertoe zoveel mogelijk uit te breiden. Dat collectieve project moet wetenschappelijke expertise ten dienste stellen. De noodzakelijke eerste stap is het bestrijden van ongelijkheid en onderdrukking. Sociale rechtvaardigheid en een goed leven voor iedereen zijn ecologische eisen!
4.3. Commons en openbare diensten uitbreiden tegen privatisering en vermarkting #
Dit is een van de belangrijkste aspecten van een sociale en ecologische transitie, op vele gebieden van het leven. Bijvoorbeeld:
- Water: De huidige privatisering, verspilling en vervuiling van water – rivieren, meren en grondwater – is een sociale en ecologische ramp. Waterschaarste en overstromingen als gevolg van klimaatverandering zijn grote bedreigingen voor miljarden mensen. Water is een gemeenschappelijk goed en zou moeten worden beheerd en verdeeld door openbare diensten, onder controle van de consumenten. Landschappen en steden moeten waterdoorlatend worden gemaakt en moeten water kunnen opslaan om massale overstromingen te voorkomen.
- Huisvesting: Het basisrecht van alle mensen op fatsoenlijke, permanente en ecologisch duurzame huisvesting kan niet worden gegarandeerd onder het kapitalisme. De wet van de winst leidt tot uitzettingen, sloop en criminalisering van degenen die zich verzetten. Het betekent ook hoge energierekeningen voor de armen en gesubsidieerde duurzame energie voor de rijken. Publieke controle over de vastgoedmarkt, het verlagen en bevriezen van de rentetarieven en winsten van de banken, een radicale toename van goede, publieke, sociale en coöperatieve huisvesting, een publiek proces van klimaatisolatie van huizen en een massaal programma om energetisch autonome huizen te bouwen, zijn de eerste stappen van een alternatieve politiek.
- Gezondheid: De resultaten van de Covid-19 pandemie zijn glashelder: privatisering en bezuinigingen in de zorgsector verzwakken de volksklassen – met name kinderen, vrouwen en ouderen – en vormen een sterke bedreiging voor de volksgezondheid in het algemeen. Deze sector moet massaal worden geherfinancierd en het geheel moet in handen van het collectief worden gelegd. Investeringen moeten prioriteit krijgen in de eerstelijns geneeskunde. De farmaceutische industrie moet gesocialiseerd worden.
- Vervoer: Individueel vervoer in het kapitalisme bevoordeelt privé-auto’s, met rampzalige gevolgen voor de gezondheid en het milieu. Het alternatief is een groot en efficiënt systeem van gratis, toegankelijk openbaar vervoer en een grote uitbreiding van voetgangers- en fietsgebieden. Goederen worden over grote afstanden vervoerd met vrachtwagens of containerschepen, met een enorme uitstoot van gassen; vermindering van verspilling en verplaatsing van de productie en het vervoer van goederen per trein zijn onmiddellijke noodzakelijke maatregelen. Luchtvervoer moet aanzienlijk worden verminderd. Geen luchtverkeer voor afstanden van minder dan 1.000 km waar operationele spoorwegsystemen bestaan.
4.4. Haal het geld waar het zit: kapitalisten en rijken moeten betalen #
Een wereldwijde overgangsstrategie, die die naam waardig is, moet de vervanging van fossiele brandstoffen door hernieuwbare energiebronnen, bescherming tegen de nu al merkbare gevolgen van klimaatverandering, compensatie voor verliezen en bedreigingen, hulp bij omschakeling van bedrijven (met name een gegarandeerd inkomen voor de betrokken werknemers) en het herstel van ecosystemen omvatten. Tussen nu en 2050 zijn hiervoor enkele biljoenen dollars nodig. Wie moet betalen? Degenen die verantwoordelijk zijn voor de ramp: multinationals, banken, pensioenfondsen, imperialistische staten en de rijken van Noord en Zuid.
Het ecosocialistisch alternatief vereist een breed programma van belastinghervormingen en radicale vermindering van ongelijkheid om het geld weg te halen van waar het momenteel zit: progressieve belastingen, opheffing van het bankgeheim, een register van grondbezittingen, belasting op bezittingen, een uitzonderlijke eenmalige belasting tegen een hoog tarief op geërfde rijkdom, afschaffing van belastingparadijzen, afschaffing van belastingprivileges voor bedrijven en rijken, openstelling van de boekhouding van bedrijven, aftopping van hoge inkomens, afschaffing van als ‘illegitiem’ erkende staatsschulden (zonder compensatie, behalve voor kleine investeerders), compensatie door rijke landen voor de kosten van het afzien van de exploitatie van fossiele hulpbronnen door gedomineerde landen (bijvoorbeeld het Yasuni Park project ).
Bovenal is echte ecosocialistische democratische planning niet mogelijk zonder de publieke socialisatie van banken. ‘Krediet voor het algemeen welzijn’ betekent het definitief uitbannen van winst bij het bepalen van rentetarieven en transactiemarges, het ondersteunen van de publieke en volksfunctie van krediet en het garanderen van de publieke en coöperatieve rol van banken.
4.5 Geen emancipatie zonder antiracistische strijd #
Raciale onderdrukking is een structureel en structurerend element van de kapitalistische productiewijze. Het ging gepaard met de primitieve accumulatie van kapitaal door kolonisatie, slavenhandel en slavernij. De gedwongen verplaatsing van miljoenen Afrikanen, hun commercialisering in Amerika en de uitbuiting van hun arbeid zorgden voor de verrijking van de Europeanen en garanderen hun privileges tot op de dag van vandaag.
Racisme manifesteert zich centraal als een mechanisme van onderdrukking van sectoren van de werkende klasse, het reserveren van specifieke posities en sociaal bepaalde toegang voor witte mensen (het veronderstelde universele subject) en voor mensen die als geracialiseerd worden gezien. Het geeft vorm aan sociale relaties, versterkt en compliceert de mechanismen van burgerlijke uitbuiting en rijkdomaccumulatie. Diversiteit die afwijkt van de normen van witheid wordt omgezet in onderdrukking.
Het opbouwen van een nieuwe wereld zonder onderdrukking en uitbuiting vereist een frontale strijd tegen racisme. Dat is een centrale taak van de ecosocialistische strategie. We moeten breken met de genocidale logica tegen niet-witte groepen en de strijd versterken tegen massale opsluiting, die vooral wordt opgelegd door de liberale tactiek van de zogenaamde oorlog tegen drugs.
De strijd tegen de militarisering van de politie moet centraal staan in de antiracistische strijd, net als de toegang tot fatsoenlijke leefomstandigheden in het algemeen. Het is noodzakelijk om heel het bezuinigingsbeleid te bestrijden, dat vooral en in toenemende mate niet-witte mensen treft. Ze structureren het milieuracisme dat de dodelijke gevolgen van de kapitalistische productie ongelijk verdeelt. Het is noodzakelijk om alle fiscale bezuinigingsmaatregelen te bestrijden, die de bestaansonzekerheid voor de werkende klasse als geheel vergroten en vooral en in toenemende mate niet-witte mensen treffen. Ze structureren milieuracisme dat, in deze klimaatnoodsituatie, de dodelijke gevolgen van de kapitalistische productie ongelijk verdeelt.
4.6. Vrijheid van verkeer en verblijf op aarde! Niemand is illegaal! #
De ecologische catastrofe is een groeiende, drijvende kracht achter migratie en verplaatsing van bevolkingsgroepen. Tussen 2008 en 2016 raakten jaarlijks gemiddeld 21,5 miljoen mensen gedwongen ontheemd door weer-gerelateerde gebeurtenissen. De meesten van hen zijn arme mensen uit arme landen, die ontheemd zijn binnen hun eigen land of in arme buurlanden. Klimaatmigratie zal de komende decennia naar verwachting toenemen: tegen 2050 zouden wereldwijd 1,2 miljard mensen ontheemd kunnen zijn.
In tegenstelling tot asielzoekers hebben ‘klimaatvluchtelingen’ niet eens een status. Ze dragen geen verantwoordelijkheid voor de ecologische catastrofe, maar het kapitalistische systeem, dat wel verantwoordelijk is, veroordeelt hen om de rangen aan te vullen van de 108,4 miljoen mensen wereldwijd, die in 2020 gedwongen ontheemd werden als gevolg van vervolging, conflict, geweld en mensenrechtenschendingen. De basisrechten van die mensen liggen voortdurend onder vuur: het recht om beschermd te worden tegen geweld; om genoeg water en voedsel te hebben; om in een veilig huis te wonen; om hun familie bij elkaar te houden; om een fatsoenlijke baan te vinden. Een groeiend aantal van hen (4,4 miljoen, waarschijnlijk veel meer) wordt door het United Nations Humanitarian Response Depot (UNHRD) zelfs als staatloos beschouwd.
Dit alles is in strijd met de meest elementaire rechtvaardigheid. Het voedt de fascisten, die de migranten tot zondebok maken en hen ontmenselijken. Dat is een enorme bedreiging voor de democratische en sociale rechten van iedereen. Als internationalisten vechten wij voor een restrictief beleid tegen het kapitaal, niet tegen migranten. Wij verzetten ons tegen het bouwen van muren, opsluiting in centra, het bouwen van kampen, uitzettingen, deportaties en de racistische retoriek. Niemand is illegaal op aarde, iedereen moet het recht hebben om zich te verplaatsen en overal heen te gaan. De grenzen moeten open zijn voor iedereen die zijn of haar land ontvlucht, of dat nu is om sociale, politieke, economische of milieuredenen.
4.7. Onnodige of schadelijke economische activiteiten uitbannen
Het stoppen van de klimaatcatastrofe en de achteruitgang van de biodiversiteit vereist noodzakelijkerwijs een zeer snelle en betekenisvolle vermindering van het netto energieverbruik op mondiaal niveau. Die discipline is onvermijdelijk. De eerste stappen zijn onder andere het drastisch verminderen van de koopkracht van de rijken, het opgeven van fast fashion, reclame en luxeproductie/-consumptie (cruises, jachten en privéjets of helikopters, ruimtetoerisme, enzovoort), het afbouwen van massaproductie van vlees en zuivel en het beëindigen van de versnelde veroudering van producten, het verlengen van hun levensduur en het vergemakkelijken van hun reparatie.
Het lucht- en zeetransport van goederen moet drastisch worden verminderd door de productie te verplaatsen en waar mogelijk worden vervangen door treinvervoer. Meer structureel kan energiebeperking alleen worden nageleefd door economische activiteiten, die nutteloos of schadelijk zijn, zo snel mogelijk te verminderen. De belangrijkste productiesectoren om te overwegen zijn: wapenproductie, fossiele energie en petrochemie, winningsindustrie, niet-duurzame productie, de hout- en pulpindustrie, de bouw van personenauto’s, vliegtuigen en scheepsbouw.
4.8. Voedselsoevereiniteit! Weg met de agro-industrie, de industriële visserij en de vleesindustrie #
Die drie sectoren vormen een ernstige bedreiging voor het klimaat, de menselijke gezondheid en de biodiversiteit. Om ze te ontmantelen zijn maatregelen nodig op het niveau van de productie, maar ook belangrijke veranderingen op het niveau van de consumptie (in ontwikkelde landen en onder de rijken in alle landen) en in onze relatie met levende wezens. Er is een proactief beleid nodig om ontbossing te stoppen en agro-industrie, industriële boomplantages en grootschalige visserij te vervangen door respectievelijk agro-ecologie voor kleine boeren, eco-bosbouw en kleinschalige visserij. Deze alternatieven verbruiken minder energie, hebben meer arbeidskrachten nodig en respecteren de biodiversiteit veel beter. Boeren en vissers moeten door de gemeenschap naar behoren worden gecompenseerd, niet alleen voor hun bijdrage aan voedsel voor mensen, maar ook voor hun ecologische bijdrage.
De rechten van de oorspronkelijke volkeren op het bos en andere ecosystemen moeten worden beschermd. De wereldwijde vleesconsumptie moet drastisch worden verminderd, vooral in landen en onder sociale klassen die te veel vlees consumeren. De vlees- en zuivelindustrie moet worden ontmanteld en een dieet moet worden bevorderd dat voornamelijk gebaseerd is op lokale plantaardige productie. Daarmee maken we een einde aan de verachtelijke behandeling van dieren in de vleesindustrie en aan de industriële visserij. Voedselsoevereiniteit, in overeenstemming met de voorstellen van Via Campesina, is een belangrijk doel.
Hiervoor is een radicale landbouwhervorming nodig: het land moet gaan naar degenen die het bewerken, vooral vrouwen. Onteigening van grootgrondbezitters en van de kapitalistische agro-industrie, die goederen voor de wereldmarkt produceert. Verdeling van land onder boeren en landloze boeren (families of coöperaties) voor agrobiologische productie. Afschaffing van oude en nieuwe genetisch gemodificeerde gewassen in het open veld en afschaffing van giftige pesticiden (te beginnen met de pesticiden waarvan de imperialistische landen het gebruik verbieden, maar waarvan ze de export toestaan in de gedomineerde landen!).
4.9. Leef samen met levende wezens, stop de massamoord op soorten #
Respect voor niet-menselijk leven is fundamenteel voor het behoud van de voorwaarden voor voortplanting en evolutie van de menselijke soort. Productiemethoden moeten vanaf het begin rekening houden met relaties met andere levende wezens. Er moet onmiddellijk actie worden ondernomen tegen het patenteren van levende wezens, de vernietiging van waterrijke gebieden (wetlands) en de exploitatie van de zeebodem. Hoewel gedeeltelijk en ontoereikend op de lange termijn, moet de uitbreiding van beschermde natuurgebieden worden aangemoedigd, op voorwaarde dat dit niet leidt tot verdere sociale onrechtvaardigheid, vooral ten nadele van inheemse volkeren en plattelandsgemeenschappen.
4.10. Volkse stedelijke hervorming #
Meer dan de helft van de wereldbevolking woont nu in steeds grotere steden. Tegelijkertijd raken plattelandsgebieden ontvolkt, geruïneerd door agro-industrie en mijnbouw en steeds meer verstoken van essentiële voorzieningen. De zogenaamde ‘ontwikkelingslanden’ hebben enkele van de grootste megasteden ter wereld (Jakarta, Manilla, Mexico City, New Delhi, Bombay, Sao Paulo en andere), een groeiend aantal daklozen en sloppenwijken waar miljoenen mensen (rond Karachi, Nairobi, Bagdad…) onder mensonwaardige omstandigheden overleven en informeel werken. Het is een van de meest afschuwelijke wonden die de kapitalistische ontwikkeling en imperialistische overheersing hebben achtergelaten.
Naast geweld maken hittegolven het steeds moeilijker om te overleven in sloppenwijken en arme buurten, vooral in vochtige klimaten. Het ecosocialistische alternatief vraagt om de lancering van een grootschalig sociaal woningbouwprogramma dat gepaard gaat met een volkse stedelijke hervorming, die de organisatie van grote steden verandert en ontworpen wordt in samenwerking met daklozenverenigingen. Dat moet aan de ene kant worden gecombineerd met arbeidswetgeving, die arbeiders beschermt, en aan de andere kant met het doorvoeren van landbouwhervormingen, om een beweging van tegen-emigratie op het platteland op gang te brengen.
4.11 Socialiseer energie en financiering zonder compensatie of terugkoop om zo snel mogelijk van fossiele brandstoffen en kernenergie af te komen #
De energiemultinationals en de banken die hen financieren willen elke laatste ton steenkool, elke laatste liter olie, elke laatste kubieke meter gas exploiteren. Aanvankelijk verborgen en ontkenden ze het effect van CO2-uitstoot op klimaatverandering. Terwijl ze nu ondanks alles doorgaan met het exploiteren van deze bronnen, terwijl de stijgende prijzen hen gigantische overwinsten opleveren, beloven ze allerlei nep-technieken (greenwashing, uitwisseling van ‘vervuilingsrechten’, ‘compensatie van emissies’, ‘CO2-afvang, -vastlegging en -gebruik’) en promoten ze kernenergie als ‘koolstofarm’.
Twijfel er niet aan: deze op winst beluste groepen brengen de planeet van klimaatcatastrofe naar cataclysme. Tegelijkertijd lopen ze voorop in de kapitalistische aanvallen op de werkende klasse. Ze moeten gesocialiseerd worden door onteigening, zonder compensatie of terugkoop. Om de sociale en ecologische vernietiging een halt toe te roepen, om collectief onze toekomst te bepalen, is niets zo dringend als het opzetten van openbare diensten voor energie en krediet, gedecentraliseerd en onderling verbonden, onder de democratische controle van het volk.
4.12. Open de ‘zwarte doos’ van datacenters, socialiseer Big Tech #
Datacenters van Big Tech bedrijven verbruiken steeds meer energie en water. Het zijn ‘zwarte dozen’: wat daar gebeurt, valt onder bedrijfsgeheimen. Naast het feit dat die centra het surveillancekapitalisme aandrijven, algoritmen creëren voor gerichte reclame en kunstmatig nieuwe behoeften genereren, bestaat een steeds groter deel van hun activiteit uit het ondersteunen van AI. Deze ‘zwarte doos’ moet worden geopend. Mensen moeten controle hebben over hun energieverbruik en kunnen beslissen welke functies sociaal nuttig zijn en welke niet. Big Tech en sociale mediagiganten moeten gesocialiseerd en democratisch beheerd worden om echt publieke digitale ruimtes te creëren.
4.13. Voor bevrijding en zelfbeschikking van volkeren; tegen oorlog, imperialisme en kolonialisme #
Wij verdedigen een internationalistisch programma dat gebaseerd is op sociale rechtvaardigheid en een ecosocialistische overgang onder leiding van bevrijdende en collectieve krachten, met vrede tussen de volkeren, waarbij onderdrukkend beleid wordt bestreden. We verzetten ons tegen de NAVO en andere militaire allianties, die de wereld naar nieuwe inter-imperialistische conflicten drijven. Wij strijden tegen de verhoging van militaire budgetten, voor de ontmanteling van de productie en voorraden van alle nucleaire, chemische en bacteriologische wapens en cyberwapens, voor de ontmanteling van alle particuliere militaire bedrijven. Wapens mogen geen handelswaar zijn; het gebruik ervan moet onder politieke controle staan voor defensiedoeleinden en bescherming tegen agressie.
De enige weg naar vrede is de zegevierende strijd voor het recht op zelfbeschikking, het einde van de bezetting van landen en van etnische zuivering. Als internationalisten zijn wij solidair met de onderdrukte mensen, die vechten voor hun rechten, met name in Palestina en Oekraïne.
4.14. Garandeer werkgelegenheid voor iedereen, zorg voor de nodige omscholing in ecologisch duurzame en sociaal nuttige activiteiten #
Werkers die betrokken zijn bij verkwistende en schadelijke activiteiten met fossiele brandstoffen, in de agro-industrie, de grote visserij en de vleesindustrie mogen niet de prijs betalen voor kapitalistisch management. Er moet een groene baangarantie worden ingesteld om hun collectieve omscholing te garanderen, zonder verlies van inkomen, in de activiteiten van het publieke plan om aan echte behoeften te voldoen en ecosystemen te herstellen. Die garantie voor groene banen zal de legitieme angsten van de betrokken werkers overwinnen. Zo komt er een einde aan de cynische instrumentalisering van die angsten door de kapitalisten, in dienst van hun productivistische/consumentistische belangen.
Integendeel, de garantie op groene banen zal werkers in tot sluiting veroordeelde sectoren aanmoedigen en motiveren om zich om te scholen en te mobiliseren om actief de uitvoering van het plan op zich te nemen, in samenspraak met het publiek dat ervan profiteert, door hun kennis, vaardigheden en ervaring te investeren in een activiteit die rijk is aan betekenis, emancipatoir, echt menselijk, want begaan met het leven van toekomstige generaties.
4.15. Minder werken, beter leven en werken, een goed leven leiden #
Het radicaal verminderen van energieverbruik door het elimineren van nutteloze en schadelijke productie/consumptie heeft logischerwijs tot gevolg dat er minder tijd besteed hoeft te worden aan sociaal werk in loondienst. Die vermindering moet collectief zijn. De kapitalistische verspilling is zo groot dat de onderdrukking ervan ongetwijfeld de concrete mogelijkheid opent voor een zeer aanzienlijke vermindering van de wekelijkse arbeidstijd (om te komen tot werkdagen van ongeveer een halve dag) en een aanzienlijke verlaging van de pensioenleeftijd. Die verkortingstrend zal gedeeltelijk worden gecompenseerd door de noodzakelijke verkorting van de werkritmes en de toename van sociaal en ecologisch reproductiewerk dat nodig is om voor mensen (inclusief door het socialiseren van een deel van het huishoudelijk werk dat voornamelijk door vrouwen gratis wordt gedaan) en ecosystemen te zorgen.
Democratische planning zal essentieel zijn voor de articulatie in de loop van de tijd van die bewegingen in verschillende richtingen. De ecosocialistische breuk met kapitalistische groei impliceert een dubbele transformatie van werk. Kwantitatief zullen we veel minder werken. Kwalitatief schept het de voorwaarden om van werk een activiteit van het goede leven te maken – een bewuste bemiddeling tussen mensen (dus ook tussen mannen en vrouwen) en tussen mensen en de rest van de natuur. Die diepgaande transformatie van werk en leven zal de veranderingen in consumptie, die de best betaalde lagen van de werkende klasse treffen, meer dan compenseren, vooral in de ontwikkelde landen.
4.16. Verminderen, hergebruiken, recyclen #
De concepten van productlevenscyclus, recycling, reparatie en circulariteit zijn essentieel. Hun consistente toepassing vereist productie, die gericht is op het voorzien in echte menselijke behoeften. De productie van organisch en vast afval is echter een onvermijdelijke realiteit van het leven in een samenleving. Daarom is het essentieel om adequate middelen te hebben voor de verwijdering, behandeling en het hergebruik ervan. Daartoe is het, naast het drastisch verminderen van de consumptie, noodzakelijk om doeltreffende methoden voor het verwerken van organisch afval (zoals composteren) te implementeren en technieken te ontwikkelen voor het recyclen en hergebruiken van vast afval, gebaseerd op de kennis die is vergaard door de wetenschap en de arbeiders, die collectief zijn georganiseerd in het verzamelen en recyclen van afval. Ecosocialistisch beleid zal de doeltreffende inzameling en verwerking van ziekenhuisafval, vervuild en giftig afval bevorderen, waarbij gestreefd wordt naar de laagst mogelijke sociale en milieu-impact.
4.17.Garandeer het recht van vrouwen op zeggenschap over hun eigen lichaam en op een leven zonder geweld #
De mensheid zal niet in staat zijn om bewust haar relatie met de rest van de natuur te beheren zonder bewust haar relatie met zichzelf te beheren, dat wil zeggen haar eigen biologische voortplanting, die verloopt via het lichaam van de vrouw. Het is geen toeval dat de patriarchale aanvallen op de rechten van de vrouw overal intensiever worden: die aanvallen zijn een integraal onderdeel van politieke projecten, die proberen sterke machten te vestigen ten dienste van de rijken en kapitalisten. Ze worden meestal uitgevoerd uit naam van een reactionaire ‘pro-life’ ideologie, die overigens de antropogene klimaatverandering ontkent. Maar naast die reactionaire krachten zijn er ook technocratische stromingen die de ecologische crisis wijten aan ‘overbevolking’ en zo proberen een autoritair geboortebeperkingsbeleid op te leggen.
Geconfronteerd met die twee soorten bedreigingen stellen wij dat geen enkele moraliteit, geen enkele hogere reden, zelfs geen ecologische, kan worden ingeroepen om vrouwen hun elementaire recht te ontzeggen om hun eigen vruchtbaarheid te controleren. De ontkenning van dat recht is verbonden met alle andere mechanismen van overheersing, inclusief ‘menselijke overheersing’ over de rest van de natuur, ten gunste van het patriarchaat en zijn huidige kapitalistische vorm. Menselijke emancipatie omvat ook de emancipatie van vrouwen. Dat houdt als prioriteit in dat vrouwen vrije toegang moeten hebben tot anticonceptie, abortus, onderwijs over het gebruik ervan en over reproductieve zorg in het algemeen. Dat houdt ook de strijd in tegen alle vormen van fysiek, psychologisch, sociaal of medisch geweld tegen vrouwen en LHBTQI+ mensen.
4.18. Kennis is een gemeenschappelijk goed: hervorming van de onderwijs- en onderzoekssystemen #
Kennis is een gemeenschappelijk goed van de mensheid. De uitvoering van het ecosocialistische noodprogramma heeft een schreeuwende behoefte aan gedekoloniseerde en gedekapitaliseerde kennis, belichaamd door talrijke en competente leraren en onderzoekers in alle disciplines. Voor hervorming van het onderwijssysteem, uitbreiding van openbare scholen en universiteiten, een einde aan discriminatie in het onderwijs, waarvan in bepaalde landen vooral meisjes het slachtoffer zijn. Voor erkenning en integratie van inheemse kennis en knowhow. Diepgaande hervorming van het onderzoek om een einde te maken aan de onderwerping ervan aan het kapitaal. Onderzoek dat in de eerste plaats gericht is op het herstel van ecosystemen en het voorzien in de behoeften van de werkende klasse en dat in overleg met hen wordt vastgesteld.
4.19. Handen af van democratische rechten! Volkscontrole en zelforganisatie van onze strijd #
De heersende klasse, die machteloos staat tegenover de ecologische catastrofe die ze heeft veroorzaakt, verscherpt haar regime, criminaliseert verzet en kiest zondebokken. Haar beleid maakt de weg vrij voor nihilistisch, nationalistisch, racistisch en machistisch neofascisme.
Geconfronteerd met de ontmaskering van de bourgeoisie, hijst het ecosocialisme de vlag van de uitbreiding van rechten en vrijheden: vrijheid van vereniging, van demonstratie, stakingsrecht; vrije verkiezing van parlementaire organen in een meerpartijenstelsel; een verbod op privéfinanciering van politieke partijen; legalisering van referenda op volksinitiatief; afschaffing van niet-democratische instellingen (zoals een autonome Centrale Bank); verbod op privébezit van belangrijke communicatiemiddelen; afschaffing van censuur; strijd tegen corruptie; ontbinding van milities die leiders dienen; respect voor de rechten en het grondgebied van inheemse gemeenschappen en van andere onderdrukte volkeren, enzovoort.
Ecosocialisme is een maatschappelijk alternatief dat de breedst mogelijke democratie vereist. Het wordt nu voorbereid door de democratische zelforganisatie van volksstrijd en de eis, op alle niveaus, voor transparantie en volkscontrole, met vetorecht.
4.20. Bevorder een culturele revolutie gebaseerd op respect voor het levende en ’liefde voor Pachamama’. #
Een radicale breuk met de ideologie van menselijke overheersing van de natuur is essentieel voor de ontwikkeling van zowel een ecologische als een feministische (een ecofeministische) cultuur van ‘zorg’ voor mens en milieu. Met name de bescherming van de biodiversiteit kan niet alleen gebaseerd zijn op de rede (het menselijk belang op de juiste manier begrepen): het vereist evenveel empathie, respect, voorzichtigheid en het soort wereldomvattende opvatting dat de inheemse volkeren samenvatten met de uitdrukking ’liefde voor Pachamama’.
Het behouden of heroveren van dat wereldbeeld – door strijd, artistieke creatie, educatie en productie/consumptie alternatieven – is een belangrijke ideologische uitdaging in de ecosocialistische strijd. De westerse moderniteit heeft het idee gesystematiseerd dat mensen goddelijke wezens zijn, wiens missie het is om de natuur te domineren en dieren te instrumentaliseren, die worden gereduceerd tot de rang van machines. Die niet-materialistische opvatting, die nauw verbonden is met koloniale en patriarchale overheersingen, wordt vandaag de dag volledig gediskwalificeerd door wetenschappelijke kennis. Wij maken deel uit van de levende Aarde; menselijk leven zou onmogelijk zijn zonder het netwerk van leven op deze planeet.
4.21. Ecosocialistische planning in eigen beheer #
De ecosocialistische overgang heeft planning nodig. Met name de transformatie van het energiesysteem (afscheid van kernenergie en fossiele brandstoffen, energiebesparing en ontwikkeling van hernieuwbare energiebronnen) moet worden gepland. In tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, is planning niet in tegenspraak met democratie en zelfbeheer. Het rampzalige voorbeeld van de landen van het zogenaamde ‘reëel bestaande socialisme’ laat zien dat zelfbeheer onverenigbaar is met autoritaire, bureaucratische planning, van bovenaf opgelegd met minachting voor elke vorm van democratie. Wat betekent democratische ecosocialistische planning? Concreet betekent het dat de hele samenleving vrij zal zijn om op democratische wijze de prioriteiten voor productie te kiezen en het niveau van de middelen, die in onderwijs, gezondheid of cultuur moeten worden geïnvesteerd.
Verre van ‘despotisch’ te zijn, is democratische ecosocialistische planning de uitoefening van de vrijheid van besluitvorming van de gehele samenleving, op alle niveaus, van lokaal over nationaal tot mondiaal. Het is een noodzakelijke oefening om zich te bevrijden van ’economische wetten’ en ‘ijzeren kooien’ die vervreemdend werken en zich via reïficatie tot ding worden gemaakt binnen kapitalistische en bureaucratische structuren.
Democratische planning in combinatie met arbeidstijdverkorting zou een aanzienlijke stap voorwaarts betekenen voor de mensheid naar wat Marx ‘het koninkrijk van de vrijheid’ noemde: de toename van vrije tijd is in feite een voorwaarde voor de deelname van de werkers aan de democratische discussie en het zelfbeheer van de economie en de samenleving. Ecosocialistische democratische planning gaat over belangrijke economische keuzes en niet over lokale restaurants, kruidenierswinkels, bakkerijen, kleine winkels, ambachtelijke bedrijven. Het is ook belangrijk om te benadrukken dat ecosocialistische planning niet in strijd is met het zelfbeheer van arbeiders in hun productie-eenheden.
Zelfbeheer betekent dus democratische controle van het plan op alle niveaus – lokaal, regionaal, nationaal, continentaal en planetair – aangezien ecologische problemen zoals klimaatverandering mondiaal zijn en alleen op dat niveau kunnen worden aangepakt. Ecosocialistische democratische planning staat tegenover wat vaak wordt omschreven als ‘centrale planning’, omdat beslissingen niet worden genomen door een ‘centrum’, maar democratisch worden bepaald door de betrokken bevolkingen, volgens het subsidiariteitsbeginsel: de verantwoordelijkheid voor overheidsmaatregelen moet, wanneer nodig, worden toegewezen aan de kleinste entiteit die in staat is om het probleem zelf op te lossen.
